Giải thích khoa học
Cộng hưởng Schumann là gì?
Cộng hưởng Schumann là một tập hợp các tần số điện từ tự nhiên của cả hành tinh, mạnh nhất ở gần 7,83 Hz. Những tia sét đánh khắp thế giới khiến khoảng không giữa bề mặt Trái Đất và tầng điện ly ngân vang như một chiếc chuông, và các máy thu nhạy có thể bắt được tiếng ngân đó ở dải tần cực thấp (ELF), ở bất cứ đâu trên Trái Đất.
Một hốc cộng hưởng điện từ toàn cầu
Bề mặt Trái Đất dẫn điện, và tầng điện ly cũng vậy – một lớp khí tích điện bắt đầu ở độ cao khoảng 60–90 km. Cùng nhau, chúng tạo thành một lớp vỏ cầu mỏng, một hốc có thể giữ lại các sóng điện từ có bước sóng xấp xỉ kích thước hành tinh.
Trên toàn thế giới có khoảng 50 tia sét mỗi giây. Mỗi tia phát ra một xung năng lượng vô tuyến dải rộng. Phần lớn năng lượng đó tiêu tán, nhưng phần có bước sóng khớp với chu vi Trái Đất sẽ tự khuếch đại khi lan truyền vòng quanh địa cầu. Những sóng dừng còn tồn tại đó chính là cộng hưởng Schumann.
Mode thứ nhất nằm gần 7,83 Hz, các mode cao hơn tiếp theo ở gần 14,3, 20,8, 27,3 và 33,8 Hz. Chúng không cách đều nhau vì hốc cộng hưởng là một khối cầu, không phải một ống thẳng.
Vì sao 7,83 Hz là mốc tham chiếu, không phải hằng số
7,83 Hz là giá trị trung bình. Một hốc hoàn hảo sẽ cộng hưởng ở gần 10,6 Hz; hốc thực tế có tổn hao, khiến tần số cơ bản quan sát được giảm xuống khoảng 7,5–8,2 Hz tùy điều kiện.
Giá trị này thay đổi theo độ cao và độ dẫn điện của tầng điện ly, thời điểm trong ngày, mùa, hoạt động mặt trời và vị trí của những cơn dông mạnh nhất. Màu sáng hơn trên biểu đồ nghĩa là công suất tín hiệu (biên độ) lớn hơn, không phải tần số cao hơn. Những tuyên bố rằng "tần số Trái Đất đã nhảy lên 40 Hz" thường xuất phát từ việc đọc nhầm thang biên độ hoặc các mode cao hơn.
Ai đã phát hiện ra nó
Nhà vật lý người Đức Winfried Otto Schumann đã dự đoán các cộng hưởng này bằng toán học vào năm 1952 khi đang giảng dạy tại Đại học Kỹ thuật München. Những phép đo đầu tiên tiếp nối trong thập niên 1950, và năm 1960 Balser và Wagner công bố các quan sát rõ ràng về những mode đã được dự đoán.
Từ đó, các cộng hưởng này trở thành công cụ tiêu chuẩn trong vật lý khí quyển: chúng được dùng để theo dõi hoạt động sét toàn cầu, nghiên cứu tầng điện ly thấp và kiểm chứng các mô hình về môi trường điện từ của Trái Đất.
Cách đo lường
Cộng hưởng Schumann được đo bằng cuộn cảm ứng từ hoặc ăng-ten điện trường rất nhạy, đặt xa đường dây điện, vì nhiễu lưới điện 50/60 Hz và các sóng hài của nó lấn át tín hiệu tự nhiên yếu ớt.
Tín hiệu thô được chuyển thành phổ đồ: thời gian chạy theo trục ngang, tần số tăng dần theo trục dọc, còn màu sắc thể hiện cường độ tín hiệu. Các biểu đồ công khai nổi tiếng nhất đến từ trạm Tomsk ở Siberia (thường được tìm kiếm với từ khóa "sos70"), dùng giờ địa phương Tomsk (UTC+7). EarthWave đọc dữ liệu Tomsk, chuyển sang các trạm của Ý khi Tomsk ngừng hoạt động và luôn hiển thị giờ UTC của mỗi lần đo.
Điều gì khiến nó thay đổi từng ngày
Cộng hưởng có nhịp điệu hằng ngày theo mặt trời và ba trung tâm sét lớn: Đông Nam Á, châu Phi và châu Mỹ. Biên độ thường đạt đỉnh vào buổi chiều và buổi tối theo giờ UTC, khi hoạt động dông ở châu Phi và châu Mỹ mạnh nhất.
Bùng phát mặt trời, bão địa từ và những thay đổi theo mùa của tầng điện ly có thể làm tần số dịch chuyển nhẹ và thay đổi độ sắc nét của các đỉnh (hệ số Q). Thời tiết địa phương và dông gần đó cũng có thể tạo thêm những vệt sáng ngắn trông như các "đột biến" trên biểu đồ.
Cách đọc dữ liệu một cách có trách nhiệm
Hãy so sánh đồng thời tần số, biên độ, hệ số Q, mốc thời gian và cấu trúc phổ đồ. Một lần đo riêng lẻ có thể thú vị, nhưng một xu hướng theo thời gian mới có giá trị diễn giải cao hơn.
Cộng hưởng Schumann là hiện tượng vật lý có thật và được đo đạc kỹ lưỡng. Những tuyên bố rằng nó trực tiếp điều khiển tâm trạng, giấc ngủ hay sức khỏe con người tuy phổ biến nhưng chưa được nghiên cứu xác lập; hãy xem chúng là những câu hỏi còn bỏ ngỏ thay vì sự thật.
F1 — F5
- F1
- 7.83Hz
- F2
- 14.3Hz
- F3
- 20.8Hz
- F4
- 27.3Hz
- F5
- 33.8Hz
Nguồn và phương pháp
Mang theo bên mình
Theo dõi hoạt động cộng hưởng trực tiếp trong ứng dụng EarthWave
Dùng ứng dụng di động để xem số đo trực tiếp, bối cảnh hoạt động và lịch sử cao cấp tùy chọn trên iOS và Android.